Φύλο και Κοινωνική Πολιτική

Νέλλη Καμπούρη

Τμήμα Κοινωνικής Πολιτικής

Πάντειο Πανεπιστήμιο

Πρώτο εξάμηνο

Αίθουσα 209

17.00-20.00

e-mail: hellikam@gmail.com

Βασικά ερωτήματα

Τι θα μπορούσαμε να μελετήσουμε σε ένα μάθημα που φέρει τον τίτλο «Φύλο και Κοινωνική Πολιτική»;

Μια πρώτη απάντηση που θα μπορούσαμε να δώσουμε είναι ότι στο μάθημα αυτό θα ασχοληθούμε με τις επιπτώσεις της κοινωνικής πολιτικής στις σχέσεις φύλου και με τις πολιτικές που προωθούν την ισότητα των φύλων. Τι είναι, όμως το φύλο;

Ίσως μια σκέψη που μας έρχεται στο μυαλό είναι ότι το φύλο αναφέρεται στις γυναίκες, στην άνιση θέση των γυναικών στην κοινωνία, στην καταπίεση και την βία που υφίστανται οι γυναίκες. Όμως έχει νόημα να ταυτίζουμε το φύλο με τις γυναίκες; Το βασικό ερώτημα που θέτει αυτό το μάθημα αφορά στο πώς να μην παίρνουμε σαν δεδομένη την κατηγορία γυναίκες, αλλά ούτε και την κατηγορία άνδρες. Στο πλαίσιο αυτό θα δούμε πώς οι έννοιες του «αρσενικού» και του «θηλυκού», που στην καθημερινότητά μας μπορεί να τις θεωρούμε αυτονόητες καθορίζουν και καθορίζονται από πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες της κάθε ιστορικής περιόδου.

Με την έννοια αυτή, το φύλο δεν είναι φύση, δεν είναι μια ουσία που παραμένει σταθερή και αναλλοίωτη ανά τους αιώνες αλλά μια κοινωνική κατηγορία που διαμορφώνεται ανάλογα με τις ιστορικές συνθήκες. Στην πραγματικότητα, όμως, ένα μεγάλο μέρος των σύγχρονων πολιτικών και των θεωριών για το φύλο συνεχίζουν να έχουν σαν αποκλειστικό αντικείμενο τις διακρίσεις εναντίον των γυναικών. Εδώ θέτουμε εξαρχής τις κατηγορίες «γυναίκες» και «άνδρες» με δυο μεγάλα ερωτηματικά, χωρίς να θεωρούμε αυτονόητα τα χαρακτηριστικά τους, ούτε και την σχέση τους.

"Το φύλο της κοινωνικής πολιτικής";

Συχνά θεωρούμε ότι η κοινωνική πολιτική είναι ένας ουδέτερος χώρος, ότι αφορά εξίσου άνδρες και γυναίκες και τους επηρεάζει στον ίδιο βαθμό। Οι κοινωνικές πολιτικές επικαλούνται κατά κανόνα τον "πολίτη" - μια έννοια φαινομενικά «άφυλη» αλλά στην πραγματικότητα φορτισμένη με έμφυλους συμβολισμούς και καθορισμένη από έμφυλα πρότυπα।

Τι θα μελετήσουμε;

1. Τα κείμενα πολιτικής (νομοθεσία, πολιτικά προγράμματα, διακηρύξεις κομμάτων συζητήσεις στη βουλή κτλ।) δια,μορφώνονται με βάση την έμφυλη ουδετερότητα. Ποια ζητήματα επιλέγονται και αναγνωρίζονται ως προβλήματα κοινωνικής πολιτικής; Πότε το φύλο συνδέεται με τα προβλήματα αυτά, πότε αποσιωπάται ;
   

2. Τις διαδικασίες χάραξης πολιτικής, οι οποίες παίζουν καθοριστικό ρόλο στην διαμόρφωση των προβλημάτων που γίνονται αντικείμενο των κοινωνικών πολιτικών. Είναι οι διαδικασίες αυτές ιεραρχημένες με βάση το φύλο; Ακολουθούνται διαδικασίες που αναγνωρίζουν την ισότιμη συμμετοχή των γυναικών και των ανδρών στην διαμόρφωσή τους; Ποιοι είναι οι αποδέκτες αυτών των πολιτικών; Το φύλο, η φυλή, η εθνότητα, η κοινωνική τάξη κι ο σεξουαλικός προσανατολισμός καθορίζουν αυτές τις διαδικασίες;

3. Τις επιπτώσεις στις σχέσεις του φύλου αναφορικά με διαφορετικές κοινωνικές ομάδες και κατηγορίες. Οι κοινωνικές πολιτικές παρά την φαινομενική ουδετερότητα που τις χαρακτηρίζει έχουν άνισες και διαφορετικές επιπτώσεις. Πώς επιδρούν και εφαρμόζονται οι κοινωνικές πολιτικές ανάλογα με το φύλο; Έχουν τις ίδιες επιπτώσεις σε πολίτες και μη πολίτες, άνδρες και γυναίκες; Πώς επηρεάζεται στην καθημερινή ζωή η διαμόρφωση των σχέσεων του φύλου, τις έμφυλες ιεραρχήσεις, και τις διακρίσεις που υφίστανται κάποιες ομάδες λόγω φύλου, φυλής, εθνότητας, κοινωνικής τάξης και σεξουαλικού προσανατολισμού;